Jaskra – przyczyny, objawy i leczenie

Treść została przeniesiona z serwisu careexperts.pl, z wpisu https://careexperts.pl/jaskra, który został opublikowany 29.06.2023 r. Przeniesienie odbyło się z poszanowaniem praw do treści, a treść jest wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem w grupie PentaHospitals.

Jaskra należy do grupy chorób, które charakteryzują się postępującym uszkodzeniem nerwu wzrokowego. Objawy tego schorzenia to przede wszystkim ubytki w polu widzenia oraz zmiany w obrębie tarczy nerwu wzrokowego. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) umieściła jaskrę na liście chorób cywilizacyjnych, szacuje się, iż w 2020 roku cierpiało na nią ponad 11 milionów osób. Ponadto, współcześnie uważa się, że jaskra stanowi drugą – co do częstotliwości – przyczynę utraty wzroku.

Czym jest jaskra?

Jaskra, zaraz po

zaćmie

, jest główną przyczyną ślepoty u ludzi. Jest chorobą przewlekłą i postępującą, zaś w jej przebiegu dochodzi do zniszczenia nerwu wzrokowego. Głównymi objawami jaskry jest obniżenie ostrości obrazu oraz ograniczenie pola widzenia. Co ważne – jedynym sposobem na wykrycie jaskry jest regularne wykonywanie badań. Wyróżnia się dwie podstawowe odmiany jaskry – jaskrę otwartego kąta oraz jaskrę zamkniętego kąta przesączenia. Aby zrozumieć różnice w ich powstawaniu, należy zapoznać się z podstawami budowy oka.

Budowa oka

W oku stale wytwarzana jest tzw.

ciecz wodnista

, dzięki której możliwe jest jego prawidłowe funkcjonowanie. Ciecz wodnista opuszcza gałkę oczną i przedostaje do krwioobiegu w miejscu określanym jako kąt przesączenia. U pacjentów, u których odpływ cieczy wodnistej z oka jest zablokowany, dochodzi do

wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego

, w konsekwencji czego dochodzi do nacisku na nerw wzrokowy. Prowadzi to niszczenia włókien nerwowych, nerw wzrokowy zanika, a tym samym dochodzi do ograniczenia pola widzenia. W końcowym etapie choroby dochodzi do całkowitej utraty wzroku.

Jaskra otwartego kąta przesączania

W przebiegu jaskry z otwartym kątem przesączania nerw wzrokowy niszczony jest stopniowo, ponieważ ciśnienie wewnątrzgałkowe wzrasta powoli. Ten typ jaskry powodowany jest wysokim ciśnieniem w oku, najczęściej wywołanym zaczopowaniem oczek beleczkowania bądź zapadnięciem jego przestrzennej struktury. Szacuje się, iż ten rodzaj jaskry dotyka około 90% chorującej populacji w Europie. Przebieg choroby nie jest jednoznaczny, nie pojawiają się jasne, typowe objawy. Najczęściej pacjenci w pierwszych etapach uskarżają się na

bóle głowy, bóle gałek ocznych

czy zamazane widzenie wokół światła.

Jaskra zamkniętego kąta przesączania

Ten typ choroby charakteryzuje się specyficzną budową przedniej części oka, która uniemożliwia odpływ cieczy wodnistej przez blokującą ją tęczówkę. Ten rodzaj jaskry wywołany jest ciągłym stanem podwyższonego ciśnienia. W tym przypadku do nieodwracalnych zmian może dojść stosunkowo szybko. W przebiegu tego rodzaju mogą wystąpić silne bóle głowy i oczu, nudności, wymioty, przekrwienie gałek ocznych, pogorszenie widzenia, a także wrażenie „tęczowej poświaty”.

Ile osób cierpi na jaskrę? Epidemiologia jaskry

Szacuje się, jaskra występuje u około

2-3% populacji osób po 40. roku.

Częstotliwość zachorowania wzrasta wraz z wiekiem, cierpi na nią około 10% populacji osób po 80. roku życia. W Polsce cierpi na nią około 800 tysięcy osób. Uważa się, że około połowa chorych nigdy nie zostanie zdiagnozowana, zaś znacząca część przypadków jaskry zostanie zdiagnozowana zbyt późno, by uratować wzrok.

Jaskra – przyczyny

Mimo, iż powszechnie uważa się, że jaskra jest chorobą występującą przede wszystkim w grupie seniorów, tak naprawdę w grupie podwyższonego ryzyka znajdują się osoby już po 35. r.ż. Istnieje wiele czynników, które mają wpływ na możliwość wystąpienia jaskry. Są to przede wszystkim:

• wiek powyżej 35 r.ż.;
• dziedziczność (ryzyko wzrasta nawet 8-krotnie, kiedy choroba wystąpiła u członków najbliższej rodziny);
• krótkowzroczność;
• podwyższony poziom ciśnienia w oku;
• niskie ciśnienie ogólne krwi lub nieprawidłowo leczone nadciśnienie;
• cienkie rogówki;
• zaburzenia gospodarki tłuszczowej (hipercholesterolemia i hiperlipemia);
• występowanie zaburzeń naczyniowo – skurczowych np. zimne dłonie i stopy);
• długotrwały, silny stres;
• długoterminowe stosowanie glikokortykosteroidów;
• cukrzyca;
• migreny.

Objawy jaskry

W przypadku około 80% osób cierpiących na jaskrę, schorzenie to wykrywane jest jedynie dzięki specjalistycznym badaniom diagnostycznym. Dzieje się tak, dlatego że choroba ta nie daje jasnych, specyficznych objawów. W niewielkiej grupie chorych pierwszymi objawami jaskry są:

• obniżenie ostrości wzroku;
• wystąpienie ograniczeń pola widzenia;
• wzrost ciśnienia śródgałkowego;
• zablokowanie odpływu cieczy wodnistej z komory przedniej oka;
• zamglenie widzenia;
• nagłe, ostre bóle głowy;
• nagłe, ostre bóle oczu.

Ostry atak jaskry

Ostry atak jaskry

oznacza przede wszystkim gwałtowny wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, któremu towarzyszą:

• nagły, znaczny spadek ostrości widzenia;
• zaburzenia widzenia barw;
• światłowstręt;
• rozszerzenie źrenicy;
• stwardnienie (na skutek wysokiego ciśnienia) i zaczerwienienie gałki ocznej;
• silny ból oka promieniujący do czoła, skroni i szczęki, z towarzyszącym bólem głowy;
• nudności, wymioty.

Na skutek

ostrego ataku jaskry

w ciągu zaledwie kilku godzin może dojść nawet do utraty wzroku, dlatego w przypadku zaobserwowania takich objawów należy udać się jak najszybciej na ostry dyżur. Co więcej ostry atak jaskry może wystąpić w trakcie przewlekłego rozwoju jaskry.

Diagnostyka jaskry

Rozpoznanie jaskry nie jest łatwe ze względu na niespecyficzne objawy. Bardzo często diagnoza jaskry stawiana jest przypadkiem, najczęściej podczas wizyt kontrolnych u okulisty. Standardowe badanie u okulisty powinno obejmować wywiad, badanie budowy dna oka, badanie ciśnienia wewnątrzgałkowego, badanie kąta przesączenia oraz badanie pola widzenia. Badanie tarczy nerwu wzrokowego jest niezbędnym elementem diagnostyki jaskry. Lekarz poprzez obserwację wyglądu tarczy oraz jej parametrów ma możliwość określenia stopnia zaawansowania zmian, oraz może obserwować rozwój choroby. Podstawowym badaniem w diagnostyce jaskry jest

pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego

, ponieważ to właśnie wzmożone ciśnienie jest najczęściej przyczyną jej występowania. Podwyższenie ciśnienia wewnątrzgałkowego spowodowane jest spowolnionym odpływem cieczy wodnistej (która nawilża, oczyszcza i odżywia soczewkę i rogówkę oka). Mogą wówczas pojawić się takie objaw jak zwężenie pola widzenia, ubytki w polu widzenia, mroczki czy poszerzenie zagłębienia na tarczy nerw wzrokowego. Rekomendowaną metodą pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego jest tonometria aplanacyjna Goldmanna. Badanie wykonywane jest przy znieczuleniu kroplami do oczu i wymaga dotknięcia gałki ocznej końcówką aparatu. Badanie jest bezbolesne.

Badanie pola widzenia

wykonuje się w celu oceny funkcji nerwu wzrokowego, wymaga zaangażowania i współpracy pacjenta z lekarzem. Osoby z grupy podwyższonego ryzyka powinny wykonywać badanie w kierunku jaskry nie rzadziej niż co 6-12 miesięcy, zaś pozostała cześć populacji co najmniej co 2 lata. Specjalistycznymi badaniami w diagnostyce jaskry są:

• stereoskopowa oceny tarczy n. II – do wykonania obrazowania tarczy nerwu wzrokowego służy oftalmoskopia, dzięki której możliwe jest zbadanie kształtu, zagłębienia, proporcji i symetrii tarczy;
• gonioskopia – jest to metoda wykorzystująca specjalną soczewkę (gonioskop), dzięki której możliwe jest zbadanie kąta przesączania. Badanie to określa czy kąt przesączania jest otwarty czy wąski i zamknięty oraz wskazuje ilość barwnika w kącie;
• tonometria – badanie określające ciśnienie wewnątrz gałki ocznej;
• perymetria – badanie czynnościowych funkcji widzenia.

Leczenie jaskry

Leczenie jaskry polega na z

mniejszaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego, co hamuje proces degradacji nerwu wzrokowego.

Zasadniczym czynnikiem determinującym powodzenie leczenia jest jak najwcześniejsze zdiagnozowanie tej choroby oraz systematycznie przyjmowanie leków. Znaczący odsetek pacjentów stosujących się do zaleceń, u których choroba została wykryta stosunkowo wcześnie, zachowuje widzenie na funkcjonalnym poziomie do końca życia. Aktualnie metodą wstrzymującą postęp jaskry we wszystkich jej typach jest obniżenie do bezpiecznego poziomu ciśnienia śródgałkowego. Osiągnięcie tego możliwe jest poprzez wprowadzenie rozwiązań farmakologicznych oraz wdrożenie leczenia laserowego i/lub operacyjnego. Dobór odpowiedniej metody leczenia uzależniony jest od stanu danego pacjenta oraz typu jaskry (z otwartym lub zamkniętym kątem), a także od stopnia zaawansowania choroby. Aktualnie zgodnie z Wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Jaskrowego i Polskiego Towarzystwa Okulistycznego leczenie powinno rozpoczynać się od mono terapii. Najczęściej stosowanymi kroplami do oczu są lipidy hipotensyjne – redukują ciśnienie o około 30%, stosowane są raz dziennie co znacząco poprawia jakość życia pacjentów.

Prawidłowe podawanie kropli do oczu

Farmakoterapia opiera się przede wszystkim o leki w postaci kropli do oczu. Leczenie to jest przeważnie przewlekłe i trwa wiele lat. Należy pamiętać o prawidłowym sposobie podawania kropli oraz przestrzeganiu kilku prostych, lecz niezmiernie ważnych zasadach:

• przed zaaplikowaniem kropli zawsze należy dokładnie umyć ręce;
• należy obrać wygodną, komfortową pozycję;
• palec wskazujący lewej ręki należy przyłożyć poniżej krawędzi dolnej powieki po stronie zewnętrznej (od skroni) i w tym momencie odciągnąć powiekę w dół, dzięki temu tworzy się coś w rodzaju kieszonki;
• głowę należy odchylić do tyłu, przejrzeć w górę i wpuścić krople do utworzonej wcześniej kieszonki. Co istotne nie wolno podawać leki w kącik oka, ponieważ istnieje wtedy ryzyko, że lek przedostanie się przez kanalik łzowy do gardła, a tym samym na powierzchni oka nie zostanie odpowiednia ilość preparatu;
• podczas aplikacji kropli należy zwracać uwagę, aby końcówka kroplomierza nie dotykała oka lub powieki (grozi to możliwością wystąpienia bakteryjnego zakażenia leku, a nawet uszkodzeniem oka);
• po zaaplikowaniu kropli należy zamknąć oko na około 2 minuty bądź zacisnąć wewnętrzny kącik oka;
• jednorazowo powinno podawać się jedynie 1 kroplę leków – więcej w oku się nie zmieści, a nadmiar wypłynie;
• w przypadku przyjmowania dwóch rodzajów kropli pomiędzy ich aplikacjami należy odczekać około 10 minut.

Chirurgiczne sposoby leczenia jaskry

Brak efektów leczenia farmakologicznego tj. brak normalizacji ciśnienia wewnątrzgałkowego czy szybki postęp choroby, są wskazaniem do wprowadzania leczenia zabiegowego – laseroterapii oraz leczenia chirurgicznego.

Zabiegi laserowe, coraz powszechniejsze, umożliwiają wykonanie zabiegu na oku bez naruszania tkanek oka. Najczęściej wykonywanym zabiegiem w leczeniu jaskry otwartego kąta jest trabekuloplastyka.

W przypadku pacjentów, u których zawiodła farmakologia oraz leczenie laserowe wykonywana jest klasyczna chirurgia jaskry. Trabekulektomia to operacja, podczas której wycina się fragment w niedrożnym kącie przesączania, zaś w górnej części gałki ocznej, zaraz pod górną powieką tworzy się tzw. pęcherzyk filtracyjny. Jest to operacja, więc niesie za sobą szereg powikłań pooperacyjnych, takich jak zmętnienie soczewki, krwawienie, zakażenie wewnątrzgałkowe, występuje także ryzyko przewlekłej hipotonii. W przypadku pacjentów, u których wielokrotnie była wykonywana operacja oczu występuje ryzyko bliznowacenia, dlatego tez zapobiegawczo podczas tej operacji stosuje się leki hamujące nadmierne bliznowacenie. Zabieg operacyjny daje trwałe efekty, jednak związany jest z długą rekonwalescencją – około 4-6 tygodni.

Stosunkowo nową metodą w leczeniu jaskry jest zabieg wszczepienia implantu. Od 2019 w Polsce z powodzeniem wykonywane są już takie zabiegi. Jest to innowacyjna metoda, która cechuje się minimalną interwencją chirurga, zmniejsza się także ryzyko wystąpienia ciężkich powikłań.

Zobacz też:

• Rekonwalescencja po operacji zaćmy
• Zaćma – od przyczyn po leczenie
• Zaćma – objawy charakterystyczne dla choroby
• Choroby wieku podeszłego

Źródła

1. Górska M., Terelak-Borys B., Pietruszyńska M., Grabska-Liberek I., Farmakoterapia jaskry na przełomie XX i XXI wieku – osiągnięcia i nowe możliwości, Post N Med. 2017; XXX (03): 130-134.
2. Wayluk J., Prost M., Jaskra barwnikowa i zespół rozproszenia barwnika. Współczesna diagnostyka i postępowanie terapeutyczne, Ophtha Therapy Vol. 1/Nr 1 (1)/2014, s. 35-40.
3. Matusiak Dorota, Objawy i trudności diagnostyczne jaskry pierwotniej wrodzonej, Ophtha Therapy VOL. 2/Nr 3(7)/2015, s. 170-176.
4. Misiurewicz-Gabi A., Leczenie jaskry coraz bardziej obiecujące, Kurier Medyczny, 02/2020.
5. Krajewska M., Wasyluk J., Selektywna trabekuloplastyka laserowa (SLT) w leczeniu jaskry i nadciśnienia ocznego,, Ophtha Therapy VOL. 1/Nr 3 (3) 2014, s. 183-187.
6. Posłuszna M., Rola edukacyjna pielęgniarki wobec pacjenta z jaskrą, Pielęgniarstwo polskie nr 3 (53) 2014.
7. Mulak Małgorzata, Jaskra – podstawowe wiadomości w praktyce lekarza rodzinnego i pediatry, https://ppm.umw.edu.pl/info/article/UMW63093eb6c1aa46788f4c3d26aec5b71d/. [dostęp online: 19.10.2026].
8. Pierzchalska-Mudyna T., Malik H., Adamek R., Jakość życia pacjentów z jaskrą, Wyższa Szkoła Gospodarki Krajowej w Kutnie, Kutno 2018.
9. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), dane o jaskrze jako chorobie cywilizacyjnej i szacunki liczby chorych w 2020 r.
10. Europejskie Towarzystwo Jaskrowe, Polskie Towarzystwo Okulistyczne, wytyczne dotyczące leczenia jaskry.