Reumatoidalne zapalenie stawów – pielęgnacja i opieka nad pacjentem

Treść została przeniesiona z serwisu careexperts.pl, z wpisu https://careexperts.pl/reumatyzm/reumatoidalne-zapalenie-stawow, który został opublikowany 22.06.2020 r. Przeniesienie odbyło się z poszanowaniem praw do treści, a treść jest wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem w grupie PentaHospitals.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – gościec przewlekle postępujący, polyarthritis reumatoidea – jest chorobą uogólnioną, zapalną tkanki łącznej. Dotyczy wielu stawów. Jest chorobą całego organizmu przebiegającą z okresami zaostrzeń i remisji. Reumatoidalne zapalenie stawów najczęściej obejmuje stawy symetrycznie, w wielu przypadkach w konsekwencji prowadzi do inwalidztwa. Wcześnie rozpoznane i właściwie leczone nie jest śmiertelne.

Choroba dotyka najczęściej osoby około 40. roku życia. Kobiety chorują na RZS trzy, cztery razy częściej od mężczyzn. Choroba rozpoczyna się stanem zapalnym w stawie. Objawia się wzrostem temperatury i zaczerwienieniem skóry wokół stawu, często obrzękiem utrudniającym ruch. Staw objęty procesem zapalnym jest wrażliwy na dotyk, a wokół stawu lub w samym stawie może pojawić się obrzęk. Jest to skutek gromadzenia się płynu w torebce stawowej. Stopniowo dochodzi do coraz większego niszczenia powierzchni stawowych, chrząstki, kości, uszkodzenia więzadeł i zniekształceń stawów. Równoczesne procesy naprawcze prowadzą do powstania zrostów włóknistych, potem kostnych, co powoduje usztywnienie stawów.

Objawy reumatoidalnego zapalenia stawów w różnych stadiach choroby

Wyróżniamy cztery okresy choroby:

• Wczesny, dla którego charakterystyczne są: obrzęk, pogrubienie zarysów stawów, sztywność poranna.
• Zmiany umiarkowane – oprócz wyżej wymienionych także zmiany okołostawowe i zaniki mięśniowe (głównie mięśni międzykostnych), ograniczona ruchomość, mogą być pierwsze uszkodzenia chrząstek.
• Zmiany zaawansowane – uszkodzenia są trwałe, objawy bardziej nasilone, następują zmiany w narządach wewnętrznych, dochodzi do podwichnięć w stawach, uszkodzeń chrząstki i kości, takich stawów nie da się już rozćwiczyć.
• Schyłkowy – do wyżej wymienionych objawów dochodzą zrosty włókniste i usztywnienie stawów.

Skóra w reumatoidalnym zapaleniu stawów jest chłodna, wilgotna i ścieńczała. Zapalenie ścian naczyń prowadzi do sinicy palców, rumienia dłoniowego i parestezji. Częstym objawem RZS jest wysiękowe zapalenie opłucnej. Powstają również guzki reumatoidalne, występuje ucisk, a także niedokrwistość. Powiększone węzły chłonne i śledziona, spadek liczby leukocytów tworzą zespół Felty’ego – charakterystyczny dla reumatoidalnego zapalenia stawów.

Proces pielęgnowania pacjenta z RZS

Skutki uboczne leczenia reumatoidalnego zapalenia stawów, a opieka nad pacjentem

Oprócz problemów wynikających z samej choroby, istnieje jeszcze ryzyko wystąpienia wielu skutków leczenia. Jednym z nich jest duże ryzyko wystąpienia infekcji z powodu obniżonej odporności, która jest wynikiem leczenia immunosupresyjnego. Należy w związku z tym dołożyć wszelkich starań, aby nie dopuścić do wystąpienia infekcji. Trzeba zadbać o poprawę odporności chorego przez odpowiednią ilość snu, odpoczynku, dietę bogatą w białko, zwiększoną ilość owoców, dbanie o higienę ciała, zmianę bielizny osobistej i pościelowej, ograniczenie kontaktów z osobami chorymi.

Kolejne działanie uboczne leczenia to duże ryzyko wystąpienia krwawienia z przewodu pokarmowego na skutek przyjmowania niesterydowych leków przeciwzapalnych. Trzeba zwrócić szczególną uwagę na podawanie tych preparatów dokładnie ze zleceniem lekarza aby nie dopuścić do przedawkowania. Bardzo ważna jest obserwacja pacjenta pod kątem ewentualnych symptomów krwawienia (bóle brzucha, smoliste stolce, fusowate wymioty). Stosowanie odpowiedniej diety z wykluczeniem pokarmów powodujących zwiększone wytwarzanie soku żołądkowego.

Przyjmowanie glikokortykosterydów zwiększa ryzyko wystąpienia nadciśnienia i cukrzycy. W tym przypadku także dokładna obserwacja i kontrolowanie takich parametrów jak glikemia i ciśnienie tętnicze krwi pozwoli w porę zareagować.

Rehabilitacja osób chorych na RZS

Niezmiernie ważnym jak nie najważniejszym elementem w opiece nad pacjentem z RZS jest systematyczna rehabilitacja.

Rolą rehabilitanta jest doprowadzić pacjenta do takiej sprawności w okresie remisji, by wykazywał jak największą wydolność i w miarę możliwości wyeliminować ograniczenia wynikające z choroby. Rehabilitacja pacjenta z RZS zajmuje się wszystkimi skutkami, nie tylko wynikającymi z uszkodzenia ciała, ale również obejmuje reakcje psychiczne chorego, skutki społeczne, zawodowe i rodzinne.

Podsumowanie

Opieka nad pacjentem z RZS wymaga interdyscyplinarnych działań lekarza, pielęgniarki, rehabilitanta, psychologa, pracownika socjalnego, samego pacjenta i jego rodziny.

Główne problemy, z jakimi boryka się chory z RZS to ból, zwiększone ryzyko infekcji i powikłania wynikające z choroby i stosowanego leczenia.

Prawidłowa opieka jest bardzo ważna ze względu na specyficzne symptomy, możliwe powikłania, a w następstwie ograniczoną samodzielność pacjenta. Opieka nad chorym z RZS ma przede wszystkim na celu umożliwienie jak najdłuższego samodzielnego funkcjonowania pacjenta w środowisku.

Zobacz też:

• Reumatyzm – przegląd chorób reumatycznych
• Reumatyzm – objawy choroby
• Reumatyzm – przyczyny
• Leczenie reumatyzmu

Źródła

1. Sierakowska M., Matys A., Kosior A., Ołtarzewska B., Kita J., Sierakowski S., Krajewska-Kułak E.; Ocena jakości życia pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów; Reumatologia 2006; 44/6: 298-303.
2. Głuszko P., Choroby Reumatyczne.
3. Głuszko P., Układowe Choroby Tkanki Łącznej – Reumatoidalne Zapalenie Stawów.
4. http://www.nursing.com.pl/Aktualnosci_Praca_z_chorymi_na_RZS_465.html. [dostęp online: 19.10.2026].
5. https://www.termedia.pl/mz/RZS-najczestsza-i-najbardziej-agresywna-przewlekla-choroba-ukladu-ruchu,596.html. [dostęp online: 19.10.2026].