Alzheimer – objawy i stadia choroby

Treść została przeniesiona z serwisu careexperts.pl, z wpisu https://careexperts.pl/alzheimer/alzheimer-objawy, który został opublikowany 20.10.2023 r. Przeniesienie odbyło się z poszanowaniem praw do treści, a treść jest wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem w grupie PentaHospitals.

Alzheimer jest chorobą postępującą z biegiem lat, która ma różne objawy. Nieuchronnie prowadzi do całkowitej niepełnosprawności zarówno psychicznej, jak i fizycznej. Można ją podzielić na różne stopnie zaawansowania, przy czym najczęściej wykorzystuje się podział wprowadzony przez Barry’ego Reisberga, wyróżniający 7 stadiów.

Znajomość stadiów choroby przydaje się zarówno lekarzom, jak i opiekunom osób chorych na Alzheimera. Umożliwia lepsze zrozumienie podopiecznego i pozwala zaplanować poszczególne działania na różnych etapach choroby.

Alzheimer to nie demencja

Choroba Alzheimera i demencja są terminami, które często stosuje się wymiennie, ponieważ wiele osób myśli, że znaczą one to samo. W rzeczywistości, różnice między tymi dwoma chorobami są zasadnicze, a rozróżnienie ma ogromne znaczenie tak dla pacjentów, jak i ich rodzin czy opiekunów.

Alzheimer i demencja są wciąż pod wieloma względami tajemnicą. Dlatego często te dwie podobne choroby są ze sobą mylone w codziennych rozmowach i w potocznym rozumieniu. Tymczasem demencja to zaburzenie pracy mózgu, które wpływa na komunikację i codzienne funkcjonowanie, podczas gdy Alzheimer jest formą demencji, która w szczególny sposób wpływa na części mózgu odpowiedzialne za kontrolowanie myśli, pamięci i mowy.

Poniżej przedstawiamy cechy rozróżniające demencję i Alzheimera:

Demencja

Demencja jest terminem parasolowym grupy objawów, w tym kłopotów z myśleniem i pamięcią. To termin, który jest często kojarzony ze związanym z wiekiem spadkiem funkcji poznawczych. Tym niemniej demencję mogą powodować inne czynniki niż ma to miejsce w przypadku Alzheimera. Popularnymi przyczynami demencji mogą być np. choroba Huntingtona, Parkinsona lub Creutzfeldta-Jakoba.

Choroba Alzheimera

Choroba Alzheimera jest przyczyną demencji stanowiącą od 50-70% wszystkich jej przypadków. Objawy Alzheimera obejmują zaburzenia myślenia, zaburzenia mowy, zagubienie. Lekarze używają różnych metod w celu zdiagnozowania przyczyny otępienia. Obejmują one m.in. badania krwi, ocenę stanu psychicznego czy tomografię mózgu.

Jaka jest różnica między demencją a Alzheimerem?

Diagnozując demencję, diagnozuje się grupę objawów. Można to porównać z bólem gardła. Gdy boli nas gardło, nie zawsze wiemy, czym jest spowodowany ten konkretny objaw. To może być przecież alergia, zapalenie gardła lub zwykłe przeziębienie. Podobnie, kiedy ktoś cierpi na demencję, doświadcza objawów otępienia, nie wiedząc przy tym, co jest ich przyczyną.
Kolejna duża różnica wynika z tego, że choroba Alzheimera nie jest chorobą odwracalną. W dzisiejszych czasach i przy obecnym stanie wiedzy jest to choroba nieuleczalna.

Tymczasem niektóre postaci demencji, np. spowodowane interakcją leków lub niedoborem witamin, mogą być odwracalne lub tymczasowe. Ustalenie przyczyny otępienia pozwala zastosować odpowiednio dobrane leczenie i zapewnić pomoc dostosowaną do potrzeb pacjenta. Zanim jednak padnie właściwa diagnoza, najlepszym podejściem jest zaangażowanie, komunikacja i troskliwa opieka.

Myślisz, że kłopoty z pamięcią i zagubienie to najbardziej dotkliwe objawy choroby Alzheimera? Otóż nie. Alzheimer odbiera także wzrok, słuch czy dotyk. Coraz prostsze czynności stają się nieosiągalne, powodują wycofanie, wywołują strach.

Sprawdź, jak to jest

Dziś na podstawie doświadczeń osób chorych są tworzone specjalne narzędzia i symulacje, pozwalające odczuć na własnej skórze objawy choroby. Ale i bez tego, korzystając z przedmiotów dostępnych w domu, możesz spróbować poczuć, jak to jest. Co zrobić?

Do butów wsyp ziarenka ryżu. I spróbuj się przejść. Włóż jednorazowe rękawiczki. Do środka nasyp kaszy gryczanej. Potem spróbuj przełożyć tabletki do pudełka z podziałem na pory dnia i dni tygodnia. Koniecznie ich nie pomyl.
W chorobie Alzheimera opuszki palców stają się nieprecyzyjne. Wciąż atakują: mrowienia, kłucia, dyskomfort…
Jeszcze koszmarne dźwięki i rozmazany, wąski obraz. O to już trudniej w domu, ale zapewne znasz to uczucie, gdy piskliwe tony wydobywały się z mikrofonu np. na szkolnej akademii.
Dźwięki stają się nieznośne. Gwar uliczny, rodzinne przyjęcie, kilka mówiących jednocześnie osób zmieniają się w piskliwe, trudne do zniesienia tony.
Zwiń dłoń w rulon i przyłóż do oka…
Pole widzenia chorego systematycznie się zawęża. Z czasem widzi jak przez lornetkę, potem lunetę. Obraz staje się zamazany, lekko żółtawy, czasem szary…
Pamiętaj, że wszystkie te wrażenia powinny wystąpić łącznie, jeśli masz poczuć się jak osoba z chorobą Alzheimera.

Objawy choroby Alzheimera

Objawy choroby Alzheimera pojawiają się stopniowo i rozwijają na przestrzeni lat. Można je podzielić na trzy szerokie kategorie – objawy poznawcze, funkcjonalne i behawioralno/psychologiczne. Objawy poznawcze odnoszą się do upośledzenia pamięci świeżej – trudności z zapamiętywaniem bieżących informacji. Objawy funkcjonowania dotyczą trudności w wykonywaniu czynności dnia codziennego takich jak posługiwanie się pieniędzmi, utrzymanie higieny osobistej, ubieranie itp. Objawy behawioralno/psychologiczne odnoszą się do zaburzeń zachowania i nastroju.

Amerykańskie Stowarzyszenie Chorych na Alzheimera stworzyło listę dziesięciu najczęściej występujących objawów choroby Alzheimera. Zalicza się do nich:

• zaburzenia pamięci,
• zaburzenia planowania i rozwiązywania problemów dnia codziennego,
• trudności w wykonywaniu czynności codziennych w domu,
• zaburzenia orientacji w miejscu i w czasie,
• zaburzenia wzrokowo – przestrzenne,
• problemy z mówieniem i pisaniem,
• gubienie oraz chowanie przedmiotów w nietypowych miejscach,
• brak zdolności prawidłowej oceny sytuacji,
• wycofanie się z kontaktów towarzyskich, hobby, rezygnacja z pracy,
• zaburzenia nastroju i zmiana osobowości.

Poniżej omówiono najczęściej występujące objawy występujące w przebiegu choroby Alzheimera.

Zaburzenia pamięci

W początkowej fazie choroby tempo rozwoju zaburzeń otępiennych jest powolne. Zauważalne są zaburzenia w pamięci, osoba chora nie pamięta sytuacji, które dzieją się na bieżąco, jednak stosunkowo dobrze pamięta zdarzenia z dalekiej przeszłości (np. z okresu dzieciństwa). Stałe powtarzanie tych samych informacji, poszukiwanie przez chorego przedmiotów użytku codziennego (typu okulary, klucze), czy ciągłe zadawanie pytań na ten sam temat często jest pierwszym sygnałem wskazującym na chorobę. Wraz z rozwojem choroby Alzheimera pamięć dawna (dotycząca dawnych przeżyć) także ulega zatarciu. W ostatnim stadium chory zapomina podstawowych informacji o samym sobie – nie wie kim jest, jak się nazywa, gdzie mieszka, nie rozpoznaje nawet najbliższej rodziny.

Zaburzenia koncentracji

Częstym objawem, występującym już na początku choroby jest trudność w koncentracji uwagi na wykonywanych czynnościach.

Zaburzenia językowe

W przypadku choroby Alzheimera bardzo często pojawiającym się objawem jest tzw. „wypadanie słów”. Chory ma trudność z przypomnieniem sobie wyrazów, pojawiają się także pierwsze zaburzenia funkcji mowy. Wraz z rozwojem choroby, osoby na nią cierpiące są w stanie wypowiadać pojedyncze słowa, zaś w ostatnich fazach jedynie sylaby i dźwięki.

Agnozja

Wraz z rozwojem choroby mogą pojawić się zaburzenia słyszenia oraz widzenia.

Zaburzenia zachowania i nastroju

Osoba chora na Alzheimera z powodu ograniczeń poznawczych nierzadko nie jest w stanie zrozumieć i opanować sytuacji w których się znajduje, dlatego też mogą pojawiać się takie emocje jak irytacja, zdenerwowanie i niepokój.

Urojenia i omamy

W przypadku choroby Alzheimera najczęstszym rodzajem urojeń jest przekonanie o zagrożeniu przez inne osoby, także przez opiekuna i najbliższe osoby. Bardzo często osoba chora podejrzewa najbliższych o świadome przekładanie i chowanie przedmiotów, których nie mogą znaleźć. Często osoba chora oskarża rodzinę o zdradę, oszustwa finansowe, działanie na szkodę poprzez podawanie niewłaściwych leków, czy chęć pozbycia się chorego z domu. Tego typu zaburzenia mogą wywołać reakcje lękowe oraz zachowania agresywne.

Niepokój psychoruchowy, objaw wędrowania

Osoby cierpiące na chorobę Alzheimera pobudzenie psychoruchowe najczęściej odczuwają w godzinach popołudniowych i wieczornych. Objaw wędrowania polega na odczuwaniu przez chorego ciągłej potrzeby przymusowego chodzenia po domu. Równie często pojawiają się aktywne próby wyjścia z mieszkania – powiązane jest to nierzadko z przekonaniem, że lokal w którym obecnie mieszka chory nie jest jego prawdziwym miejscem zamieszkania. W takich sytuacjach osoba chora próbuje wrócić, do w jej przekonaniu swojego domu, który zazwyczaj oznacza dom z dzieciństwa.

Zaburzenia snu

U osób cierpiących na chorobę Alzheimera często pojawiają się zaburzenia snu, ma to związek między innymi z opisanym wcześniej pobudzeniem psychoruchowym występującym najczęściej w godzinach wieczornych. Chory często zasypia późno w nocy, a budzi się następnego dnia w godzinach południowych. W przypadku pacjentów z obniżonym nastrojem może pojawić się podsypianie w ciągu dnia. U niektórych chorych pojawia się silna potrzeba wczesnego zasypiania, co skutkuje wstawaniem w równie wczesnych godzinach porannych.

Depresja

W początkowej fazie choroby, kiedy osoba na nią cierpiąca zaczyna zdawać sobie sprawę z postępujących zaburzeń pamięci, a co za tym idzie pogorszeniem funkcjonowania w codzienności może pojawić się obniżenie nastroju w postaci apatii, smutku, poczucia beznadziejności i niesprawiedliwości. W zaawansowanej postaci choroby depresja może stanowić jeden z objawów choroby Alzheimera.

Objaw „lustra” i „ telewizora”

Występuje najczęściej u osób w zaawansowanym stadium choroby. Chory zaczyna zatracać podstawowe informacje o sobie, więc patrząc w lustro nie rozpoznaje swojej twarzy. Według chorego w lustrze jest obca osoba, z którą próbuje nawiązać kontakt. Niekiedy chory może przejawiać zachowania agresywne względem „osoby którą widzi w lustrze”. W związku z pogłębiającą się dezorientacją, osoby cierpiące na Alzheimera sytuacje które rozgrywają się na ekranie telewizora mogą traktować jak zdarzenia dziejące się w rzeczywistości. Ze względu na prezentowane treści programu telewizyjnego mogą one wywołać u chorego nasilenie dobrych bądź złych emocji.

Apraksja

W zaawansowanej postaci choroby pojawiają się trudności z wykonywaniem prostych, wyuczonych ruchów, takich jak pisanie, czytanie, posługiwanie się sztućcami, zawiązywanie sznurowadeł.

Zaburzenia czynności wykonawczych

Wraz z rozwojem choroby pogłębiają się trudności z wykonywaniem czynności takich jak gotowanie, jedzenie czy ubieranie się.

Napady padaczkowe i mioklonie

W zaawansowanym stadium choroby mogą wystąpić mioklonie (nagłe skurcze mięśni, które pojawiają się w nocy, mogą również występować mioklonie przysenne występujące podczas zasypiania) oraz napady padaczkowe toniczno – kloniczne (charakteryzują się utratą przytomności trwającą do 3 minut, w początkowej fazie napadu chory krzyczy, następnie odgina głowę do tyłu, prostuje kończyny, gałki oczne skierowane są ku górze, zaś dłonie są zaciśnięte). Objawy te występują u około 10% pacjentów.

Inne zaburzenia neurologiczne

Szacuje się, iż u około 60% osób cierpiących na chorobę Alzheimera dotykają objawy zaburzeń neurologicznych pozapiramidowych. Charakterystycznym jest spowolnienie wykonywanych ruchów, zubożenie mimiki twarzy, pochylenie sylwetki czy uczucie sztywności mięśni. Wraz z rozwojem choroby pojawiają się trudności w chodzeniu, a także tendencja do upadków. W ostatnich fazach choroby występują trudności z utrzymaniem pozycji siedzącej oraz z pionizacją tułowia.

Objawy Alzheimera w różnych stadiach choroby

Podział wg Barry’ego Reisberga:

I – Brak objawów choroby

To stadium, w którym brak zauważalnych objawów choroby i to zarówno w życiu codziennym jak i podczas badania lekarskiego. Dlatego jest praktycznie niewykrywalne.

II – Bardzo łagodne zaburzenia funkcji poznawczych

Szacuje się, że ponad połowa populacji osób powyżej 65 roku życia doświadcza takich zaburzeń. Objawiają się one np. okresowymi zaburzeniami pamięci. Osoby starsze zapominają nazw przedmiotów, nie mogą przypomnieć sobie imion z taką łatwością, z jaką robiły to jeszcze 5-10 lat wcześniej. Mają tendencje do gubienia drobnych przedmiotów. Coraz częściej odczuwają trudności w koncentracji, w znalezieniu odpowiedniego słowa w czasie rozmowy.

Jednak objawy te są bardzo subtelne, i mogą być niezauważalne przez osoby postronne, a nawet w trakcie badania lekarskiego.

III – Łagodne zaburzenia poznawcze

W tym stadium kłopoty z pamięcią lub koncentracją są nadal subtelne, ale stają się zauważalne dla innych. Najczęściej wśród zaburzeń dominują problemy z przypominaniem sobie odpowiednich nazw przedmiotów lub imion oraz utrudnione wykonywanie codziennych czynności dostrzegalne przez członków rodziny lub znajomych, kłopoty z zapamiętywaniem imion nowo poznanych osób, gubienie cennych przedmiotów, upośledzenie zdolności planowania, kłopoty z odtwarzaniem przeczytanej treści.

Osobom, które mają tego typu zaburzenia, a nadal są aktywne zawodowo, może być trudniej wykonywać obowiązki, które do niedawna nie sprawiały im problemu. Jeśli muszą się dokształcać, pogłębiać kompetencje, problemy mogą okazać się widoczne.

Osoby cierpiące na łagodne zaburzenia funkcji poznawczych mają większe problemy z koncentracją. Mogą też częściej doświadczać niepokoju.

Dolegliwości można wykazać w badaniu klinicznym lub w trakcie zbierania dokładnego wywiadu lekarskiego. Prognozy dla osób doświadczających łagodnych zaburzeń poznawczych są różne, jednak dla dużej części z nich nastąpi widoczny spadek funkcji poznawczych, a pierwsze objawy demencji mogą pojawić się w ciągu 3-4 lat. Tak naprawdę czas trwania tego stadium, zanim stanie się ono widocznym zwiastunem późniejszej demencji, określa się w przybliżeniu na ok. 7 lat.

IV – Umiarkowane zaburzenia funkcji poznawczych (łagodne stadium choroby Alzheimera)

W tym stadium wyraźnie dostrzec można trudności w następujących dziedzinach: zmniejszona zdolność przywoływania niedawnych wydarzeń, błędne wykonywanie obliczeń matematycznych, takich jak odejmowanie (np. 100-7, 93-7, 86-7, itd.), zmniejszona zdolność wykonywania skomplikowanych zadań, takich jak planowanie obiadu czy płacenie rachunków, mylenie wydarzeń ze swojego życia.

Ponadto osoby z powyższymi objawami wydają się przygaszone i zamknięte w sobie, spada zainteresowanie otoczeniem. Są też świadome swoich deficytów. Ta świadomość jest często bardzo bolesna, dlatego często uruchamiają takie mechanizmy obronne jak zaprzeczanie objawom, nawet przed samym sobą, oraz ukrywanie ich przed otoczeniem.

Ocenia się, że to stadium choroby Alzheimera może trwać w przybliżeniu ok. 2 lat.

V – Średniozaawansowane zaburzenia funkcji poznawczych

Zaburzenia funkcji poznawczych, w tym pamięci stają się ewidentne. Niezbędna jest pomoc w wykonywaniu niektórych czynności. Chorzy mają trudności z przywołaniem ważnych informacji, takich jak własny adres zamieszkania, numer telefonu czy nazwa ukończonej szkoły, mylą miejsce pobytu, datę, dzień tygodnia i porę roku. Mają problemy z mało skomplikowanymi obliczeniami matematycznymi (np. 20-2) czy z samodzielnym doborem garderoby.

Pacjenci w tym stadium nie radzą już sobie samodzielnie. Potrzebują pomocy w codziennym funkcjonowaniu, kogoś, kto zadba o posiłek, o to, by rachunki były popłacone, pomoże wybrać ubranie.

W tym stadium pamiętają najczęściej imiona swoich bliskich oraz swoje własne; zazwyczaj są samodzielni podczas jedzenia i używania toalety. Zaburzenia łaknienia często prowadzą do spadku wagi. Pojawia się niechęć do mycia, zmiany ubrania. Osoby w tym stadium potrafią chodzić w tym samym ubraniu przez kilka dni z rzędu, dopóki ktoś nie zwróci im uwagi na konieczność zmiany. Częste są u nich zaburzenia nastroju i zachowania (agresja, podejrzliwość, lęk przed samotnością).

VI – Zaawansowane zaburzenia poznawcze (zaawansowane stadium choroby)

W tym stadium pogłębiają się zaburzenia pamięci, zachowania oraz zmienia się osobowość. Niezbędna jest ciągła pomoc osób trzecich. Chorzy tracą zdolność przywoływania niedawnych zdarzeń oraz rozpoznawania najbliższego otoczenia, nie są zdolni do przywoływania wszystkich wydarzeń ze swojego życia, choć pamiętają swoje imię; okresowo zapominają imiona opiekunów i rodziny, ale odróżniają osoby najbliższe od obcych. Zdarza im się pomylić współmałżonka z rodzicem.

Niezbędna jest pomoc w ubieraniu się (mylą poszczególne części garderoby, zdarza się założyć ubrania dzienne na piżamę itp.); zaburzony jest cykl snu i czuwania; chorzy wymagają pomocy podczas korzystania z toalety; zdarzają się epizody nietrzymania moczu i stolca; pojawia się znaczna zmiana zachowania, zwiększa się podejrzliwość, pojawiają się złudzenia i omamy wzrokowe lub słuchowe; mogą występować czynności kompulsywne takie jak darcie chusteczki lub wykręcanie ręki.

VII – Bardzo ciężkie zaburzenia poznawcze (bardzo zaawansowane stadium choroby)

Jest to ostatnie stadium choroby, w którym pacjenci tracą kontakt z otoczeniem, a następnie kontrolę ruchów i zdani są całkowicie na pomoc osób drugich. Utracona zostaje płynność mowy, choć chorzy okresowo mogą wypowiadać pojedyncze słowa. Występuje przewlekłe nieotrzymanie moczu i stolca.

Pacjenci nie są zdolni do samodzielnego jedzenia czy korzystania z toalety, tracą, zdolność do samodzielnego chodu, następnie siedzenia, uśmiechu oraz utrzymywania głowy w pozycji pionowej. Zwiększa się napięcie mięśni. Upośledzone zostaje połykanie.

Źródła

1. Maria Barcikowska Choroba Alzheimera – www.infozdrowie.org/images/pdf/2016/.
2. Choroba Alzheimera–obraz kliniczny, rozpoznawanie, możliwości terapeutyczne zaburzeń poznawczych – www.infozdrowie.org/images/pdf/2016/.
3. M.Pąchalska, L.Bidzian, A.Pufal, Dynamika zmian zaburzeń zachowania w otępieniu typu Alzheimera – fozp.org.pl/pdf.
4. Gaweł Małgorzata, Potulska – Chromik Anna, Choroby neurodegeneracyjne: Choroba Alzheimera i Parkinsona, Postępy Nauk Medycznych, t. XXVIII, nr. 7, 2015, str. 469- 471. http://www.pnmedycznych.pl/wp-content/uploads/2015/07/pnm_2015_468-476.pdf. [dostęp online: 19.10.2026].
5. Zrozumieć Alzheimera. Vademecum., Stowarzyszenie Aktywność, str. 5-8.
6. Barry Reisberg, siedmiostopniowy podział (skala) zaawansowania choroby Alzheimera.
7. Amerykańskie Stowarzyszenie Alzheimerowskie (Alzheimer’s Association), lista dziesięciu najczęstszych objawów choroby Alzheimera.