Czym jest skala Barthel? Punktacja, interpretacja wyników i wzór do pobrania

Skala Barthel pomaga ocenić, na ile stan zdrowia może ograniczać samodzielność danej osoby w codziennych czynnościach. Wynik ma znaczenie m.in. przy kwalifikacji do opieki długoterminowej. Sprawdź, jak oblicza się punkty i poznaj oficjalny formularz.

Czym jest skala Barthel? Definicja

Skala Barthel to narzędzie do badania samodzielności w 10 podstawowych czynnościach życia codziennego. Została opracowana z myślą o osobach wymagających rehabilitacji i opieki przez Florence I. Mahoney i Dorothea W. Barthel i opublikowana w 1965 r. Wynik skali mieści się w przedziale 0 – 100 punktów. Im jest wyższy, tym większa samodzielność w ocenianych czynnościach [1,2].

Do czego służy skala Barthel?

Skala Barthel pomaga określić, przy których codziennych czynnościach badana osoba potrzebuje wsparcia, oraz obserwować zmiany jej samodzielności. W Polsce wynik wykorzystuje się również przy kwalifikacji do świadczeń opieki długoterminowej finansowanych przez NFZ:

• pobytu w zakładzie opiekuńczo-leczniczym (ZOL) lub pielęgnacyjno-opiekuńczym (ZPO);
• pielęgniarskiej opieki długoterminowej w domu.

W przypadku kwalifikacji do świadczeń w ZOL i ZPO finansowanych przez NFZ przepisy określają konkretny próg punktowy, który jest jednym z warunków objęcia opieką. W prywatnych domach opieki wynik skali Barthel służy innym celom – pomaga poznać zakres pomocy potrzebnej przyszłemu mieszkańcowi i odpowiednio zaplanować opiekę. Próg związany ze świadczeniami NFZ nie jest warunkiem przyjęcia do domów Senevida. Odrębne zasady obowiązują także przy kierowaniu do DPS [3].

Kto wypełnia skalę Barthel?

Skalę Barthel przy kwalifikacji do ZOL/ZPO wypełniają lekarz i pielęgniarka ubezpieczenia zdrowotnego. Natomiast po przyjęciu do placówki ocenę wykonują lekarz i pielęgniarka danego zakładu:

• w dniu przyjęcia;
• pod koniec każdego miesiąca;
• w razie zmiany stanu zdrowia.

Przy kierowaniu do pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej ocenę wykonują lekarz i pielęgniarka ubezpieczenia zdrowotnego. Późniejsze, comiesięczne oceny wykonuje pielęgniarka tej opieki.

Rodzina może wykorzystać wzór oceny w czasie rozmowy z personelem medycznym, żeby w uporządkowany sposób przekazać informacje o codziennym funkcjonowaniu seniora. Jeśli jednak karta ma służyć do ubiegania się o świadczenie finansowane przez NFZ, należy skorzystać z właściwego formularza i oceny przewidzianej w przepisach [3].

Punktacja skali Barthel – 10 ocenianych czynności

W skali Barthel ocenia się 10 czynności, które można ująć w kilku obszarach codziennego życia:

• jedzenie posiłków (0, 5 lub 10 pkt);
• poruszanie się (0, 5, 10 lub 15 pkt) – przesiadanie się między łóżkiem a krzesłem, przemieszczanie się po płaskiej powierzchni;
• korzystanie ze schodów (0, 5 lub 10 pkt);
• higiena (0 lub 5 pkt) – mycie twarzy, czesanie się i mycie zębów oraz kąpiel lub mycie całego ciała;
• korzystanie z toalety (0, 5 lub 10 pkt);
• ubieranie się i rozbieranie (0, 5 lub 10 pkt);
• kontrolowanie potrzeb fizjologicznych (0, 5 lub 10 pkt) – oddawanie stolca i moczu [3].

Interpretacja wyników skali Barthel – progi

Zakresy wyników pomagają orientacyjnie opisać stopień zależności od pomocy innych osób. W polskich przepisach dotyczących kwalifikacji do świadczeń opieki długoterminowej znaczenie ma granica 40 punktów lub mniej – taki wynik jest jednym z warunków objęcia świadczeniami finansowanymi przez NFZ, ale nie oznacza automatycznego skierowania do ZOL/ZPO. Przy kierowaniu do domu pomocy społecznej (DPS) stosuje się odrębne zasady – przepisy nie wyznaczają progu punktowego dla DPS, ale wynik Barthel może pomóc opisać potrzeby osoby ubiegającej się o opiekę.

Co oznaczają poszczególne progi?

Co oznacza 15 punktów w skali Barthel? Taki wynik mieści się w zakresie 0 – 20 punktów i wskazuje, że senior potrzebuje dużej pomocy w podstawowych czynnościach. Aby ustalić, jak ją zorganizować, trzeba sprawdzić również odpowiedzi w poszczególnych pozycjach oraz ocenić stan zdrowia osoby.

Skala Barthel – wzór i druk do pobrania

Oprócz punktacji pełna karta oceny zawiera także:

• imię i nazwisko oraz adres ocenianej osoby;
• numer PESEL lub dokumentu tożsamości;
• sumę punktów;
• ocenę stanu zdrowia.

Jest w niej również miejsce na stwierdzenie, czy osoba wymaga skierowania do ZOL/ZPO lub dalszego pobytu, a także na datę, dane i podpisy lekarza oraz pielęgniarki [3].

Oficjalną kartę oceny w skali Barthel zawiera Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 250). Wzór stosowany przy kierowaniu do ZOL/ZPO znajduje się w załączniku nr 2 (s. 7 – 8), a wzór dotyczący pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej – w załączniku nr 3 (s. 9 – 10). Odpowiedni formularz w formacie PDF można pobrać tutaj: tekst rozporządzenia Ministra Zdrowia (PDF).

Co oznacza niski wynik w skali Barthel dla dalszej opieki nad seniorem?

Niski wynik wskazuje, że senior potrzebuje pomocy przy wielu podstawowych czynnościach. Warto przyjrzeć się nie tylko sumie punktów, lecz także temu, w których konkretnie dziedzinach pomoc jest niezbędna – od tego zależy codzienna organizacja opieki. Należy wziąć też pod uwagę ogólny stan zdrowia i zalecenia medyczne [3,4].

Kwalifikacja do ZOL/DPS

Sam wynik skali Barthel nie rozstrzyga o przyjęciu do ZOL/ZPO ani DPS.

• Do ZOL finansowanego przez NFZ może zostać skierowana osoba, która uzyskała 40 punktów lub mniej i spełnia pozostałe warunki określone w przepisach. Po złożeniu skierowania zakład informuje o kolejności i przewidywanym terminie przyjęcia [5].
• DPS działa na innych zasadach. Skierowanie dotyczy osoby wymagającej całodobowej opieki, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Decyzję o skierowaniu wydaje właściwy organ gminy. Jeśli w DPS brakuje wolnych miejsc, informuje się o wpisaniu na listę oczekujących i przewidywanym terminie przyjęcia [6].

Czas oczekiwania na miejsce zależy od dostępności w wybranym zakładzie lub DPS, jednak zwykle trzeba liczyć się z długimi kolejkami.

Prywatny dom opieki

Jeśli czas oczekiwania na przyjęcie do ZOL lub DPS jest długi, warto sprawdzić dostępność miejsc w prywatnym domu opieki – często można tam rozpocząć pobyt szybciej, co ma szczególne znaczenie dla osób wymagających dużego wsparcia. Domy Senevida to nie ZOL-e ani DPS-y, ale ich mieszkańcy mają zapewniony nadzór pielęgniarsko-opiekuńczy dopasowany do zakresu niezbędnego wsparcia, który wynika z oceny samodzielności w skali Barthel.

Podsumowanie

Skala Barthel służy do uporządkowanej oceny samodzielności osoby starszej lub wymagającej opieki w 10 codziennych czynnościach. Maksymalna liczba punktów w skali Barthel wynosi 100, a minimalna – 0. Przy kwalifikacji do określonych świadczeń opieki długoterminowej finansowanych przez NFZ granicą jest 40 punktów lub mniej, ale o dalszym postępowaniu decydują też potrzeby zdrowotne seniora.

Źródła

1. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23440256/. [dostęp online: 23.09.2026].
2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39945130/. [dostęp online: 23.09.2026].
3. https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/250. [dostęp online: 23.09.2026].
4. https://link.springer.com/article/10.1007/s40520-025-02995-9. [dostęp online: 23.09.2026].
5. https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2022/1755. [dostęp online: 23.09.2026].
6. https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/639. [dostęp online: 23.09.2026].